اتاق عملیات ادلب در کجاست؛ دمشق یا مسکو

مرحله اول عملیات آزادسازی ادلب که پیش از پایان سال 2019 انجام گرفت و با تلاش‌های ترکیه و اردوغان و گفتگوها و دیدارهای وی با پوتین به سمت آتش‌بسی موقت رفت اما مرحله دوم با قدرت و شدت بیشتری آغاز شد که تا حدودی بهت و خشم مقامات آنکارا را به همراه داشت.

نکته مهم در این خصوص این است که برخلاف گذشته، هر بار که مقامات ترک از زیرپا گذاشتن توافقات سوچی و آستانه از سوی طرف سوری و روس سخن به میان می‌آوردند، طرف روس ماجرا ضمن تکذیب ادعاهای آنکارا، یادآورمی‌شد که سوریه، روسیه و ایران به تعهدات خود به‌طور کامل پایبند بوده‌اند واین طرف ترک است که به تعهدات خود عمل نکرده یا توانایی عمل کردن به آن را ندارد.

شاهد مدعای طرف روس نیز بندهای مربوط به تعهدات سوچی است که در اکتبر 2019 (شهریور ماه 97) بین پوتین و اردوغان در روسیه به امضا رسید که در یکی از این موارد آمده: حمل‌ونقل جاده‌ای در مسیرهای M4 (حلب-لاذقیه) و M5 (حلب-حماه) تا پایان سال 2018 احیا خواهد شد.

هر بار ادعایی از سوی ترکیه در این خصوص مطرح می‌شود وزارت خارجه روسیه و سخنگوی کرملین پاسخ قاطعی مبنی بر دفاع مشروع سوریه می‌دهند.

همچنین طرف ترک متعهد شده بود که مانع حملات گاه‌وبیگاه گروه‌های تروریستی به مقر نیروهای سوری و روسی شود که این موضوع نیز اتفاق نیفتاد. در این رابطه هیئت‌های ستاد مشترک ارتش روسیه و سوریه در بیانیه‌ای، اعلام کردند که بیش از ۱۵۰ غیرنظامی در جریان حملات عناصر مسلح در ماه گذشته کشته شدند و عملیات ارتش سوریه در واکنش به اقدامات تحریک‌آمیز این عناصر انجام شد. بر همین مبناست که هر بار ادعایی از سوی ترکیه در این خصوص مطرح می‌شود وزارت خارجه روسیه و سخنگوی کرملین پاسخ قاطعی مبنی بر دفاع مشروع سوریه می‌دهند.

به‌طوری‌که  وزارت خارجه روسیه در آخرین موضع‌گیری خود (23 بهمن‌ماه) اعلام کرد: بحران ادلب در پی عدم عمل ترکیه به تعهداتش در خصوص جداکردن معارضان میانه‌رو از تروریست‌ها رخ داده و اوضاع ادلب به دلیل ورود سلاح‌ها و مهمات ترکیه‌ای به این شهر به شدت بحرانی شده است.

مذاکرات آنکارا با مسکو برای کاهش تنش

آنکارا به‌موازات انتقاداتش از مسکو و دمشق، گفتگوها در سطوح مختلف را با مسکو آغاز کرد که عبارت‌اند از:

دو دیدار هیئت سیاسی- نظامی روسیه با طرف ترک که در هفته جاری انجام گرفت اما نتیجه‌ای در بر نداشت.
دو دور گفتگوی تلفنی اردوغان و پوتین که ظاهراً آن‌هم نتیجه‌ای به همراه نداشته و نشان می‌دهد روسیه در حمایت از ارتش سوریه برای یکسره کردن کار ادلب یا حداقل آزادسازی جاده‌های M 5 و M 4 جدی و مصمم است.
اگرچه ارتش سوریه با پشتیبانی هوایی روسیه و همراهی جبهه مقاومت روی زمین به‌پیش روی خود ادامه می‌دهد تا دمشق بر سرزمین خود مسلط شود اما این سؤال پیش می‌آید که چرا در این برهه زمانی عملیات شکل‌گرفته و نقش روسیه به چه اندازه است.

 

تصمیم کرملین به یکسره سازی وضعیت سوریه

برای بررسی این موضوع باید کمی به عقب بازگشت. اواسط دی ماه گذشته و تنها چند روز پس از شهادت سردار سلیمانی، ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در سفری غیرمنتظره و کم‌سابقه وارد دمشق شده و در خیابان‌های این شهر به گشت‌وگذار پرداخته و با اسد درباره بازگرداندن ادلب به حاکمیت سوریه گفتگو کرد.

این موضوع نشان می‌دهد که پوتین به دنبال یکسره کردن بحران سوریه است تا بهره‌برداری‌های سیاسی و اقتصادی روسیه از آن را آغاز کند. بر همین اساس است که برخلاف گذشته به شکل جدی در مقابل ادعاهای آنکارا ایستاده و حمایت از ارتش سوریه را در دستور کار قرار داده و شاید بتوان گفت که اکنون تبدیل به صحنه‌گردان اصلی تحولات شمال غرب سوریه شده است.

 

نقش مسکو در عملیات ادلب چقدر است؟

شاید بتوان حمله به مواضع نیروهای نظامی ترکیه را نیز در همین چارچوب بررسی کرد. هم‌زمانی حمله به مواضع ارتش ترکیه با سفر اردوغان به اوکراین و اظهارات ضد روسی آن قابل‌توجه است.

رئیس جمهور ترکیه در سفری به اوکراین با انتقاد شدید از اقدامات روسیه در سوریه، به‌طرف اوکراینی قول مساعدت نظامی داد تا بنیه دفاعی این کشور را تقویت کند و با همتای اوکراینی درباره امکان تحویل گاز دریای خزر به اوکراین گفت‌وگو کرد. اردوغان در نشست مشترک خبری نیز گفت: گاز دریای خزر از حوزه‌های انرژی جمهوری آذربایجان می‌تواند جایگزین گاز طبیعی روسیه شود.

وی همچنین درباره کریمه و الحاق آن به روسیه نیز یادآور شد که با نگرانی و جدیت این موضوع را دنبال می‌کند و این الحاق را به رسمیت نمی‌شناسد. مواضعی که اصلاً به مذاق طرف روس خوش نیامده و بلافاصله در بیانیه‌ای که از سوی کرملین منتشر شد به این اقدامات و اظهارات واکنش نشان داد. همان روز به کاروان نظامیان ترک در سوریه حمله شده و حداقل 12 نیروی ترک کشته و زخمی شدند.

آنکارا، اتاق عملیات اخیر ارتش سوریه در ادلب و حومه حلب را نه در دمشق بلکه در مسکو می‌بیند و بر همین اساس است که در مرحله اول اقدامات خود به‌سوی روسیه معطوف بوده و همه تلاش خود را به کار بسته تا از طریق مسکو به این جنگ پایان دهد.

به این موارد باید اضافه کرد که نیروی‌های ارتش سوریه بدون پشتیبانی هوایی روسیه کار سختی در ادلب دارند و با توجه به در اختیار داشتن تجهیزات ضد هوایی دوش‌پرتاب از سوی تروریست‌ها، نیاز به جنگنده‌ها و تسلیحات هوایی پیشرفته‌ای است که عمدتاً در اختیار روسیه قرار دارد.

شهر نیرب در استان ادلب یکی از این نمونه‌هاست که روزهای گذشته چندبار بین ارتش سوریه و تروریست‌ها دست‌به‌دست شد و سرانجام پشتیبانی سنگین هوایی روسیه و کمک جبهه مقاومت توانست این منطقه را در دست ارتش سوریه تثبیت کند.

این رویدادها نشان می‌دهد که آنکارا، اتاق عملیات اخیر ارتش سوریه در ادلب و حومه حلب را نه در دمشق بلکه در مسکو می‌بیند و بر همین اساس است که در مرحله اول اقدامات خود به‌سوی روسیه معطوف بوده و همه تلاش خود را به کار بسته تا از طریق مسکو به این جنگ پایان دهد.

اگر به این گزاره توجه شود که پوتین مصمم به پایان بحران سوریه برای تثبیت قدرت منطقه‌ای خود و نیز آغاز بهره‌برداری اقتصادی و سیاسی از هزینه‌های نظامی 6 ساله خود (روسیه از سال 2014 وارد میدان سوریه شد) است شاید راحت‌تر بتوان سرنوشت ادلب در وضعیت کنونی را پیش‌بینی کرد؛ یا آزادی کامل ادلب و یا آزادی کامل بزرگراه‌های M 5 و M 4 که بخش‌های زیادی از استان ادلب را در برگرفته و تنها شهر ادلب را در دست تروریست‌ها باقی خواهد گذاشت تا نگرانی‌ها و به‌نوعی بهانه ترکیه برای دخالت نظامی در سوریه نیز برطرف شود، یعنی توقف موج آوارگان به سمت مرزهای جنوبی ترکیه که از ماه گذشته تاکنون بالغ‌بر 150 هزار نفر را شامل می‌شود.